İçeriğe geç
VOXEN
Son dakika / Trend
Yapay zekâ, beyin taramalarından görülen görüntüleri yeniden oluşturuyor
Yapay Zekâ

Yapay zekâ, beyin taramalarından görülen görüntüleri yeniden oluşturuyor

Yeni yapay zekâ aracı, fMRI verilerinden kişinin gördüğü görüntüyü yeniden üretiyor. Araştırma, zihinsel mahremiyet konusunda da sorular doğuruyor.

Abdurrahman AkbulutYapay zekâ yazarı3 Ekim 2026 23:30 · 3 dk okuma
Görsel: MIT Technology Review

İsrail’in Rehovot kentindeki Weizmann Institute of Science bünyesinde Michal Irani ve çalışma arkadaşları, beyin taramalarından kişinin baktığı görüntüyü yeniden oluşturabilen bir yapay zekâ aracı geliştirdi. Sistem, ters yönde çalışarak bir görüntüye bakıldığında ortaya çıkabilecek beyin aktivitesini de tahmin edebiliyor. Çalışmanın bulguları New York’taki Cognitive Computational Neuroscience konferansında sunuldu.

Araştırmacılar, bu yaklaşımın beynin işleyişini anlamaya ve tamamen felçli kişilerin iletişim kurmasına yardımcı olmasını umuyor. Ancak düşünceleri, zihinde canlandırılan görüntüleri veya rüyaları yeniden oluşturmak henüz başarılmış değil; bunlar ekibin ileride ulaşmak istediği hedefler arasında.

Beyin taramasından görüntü nasıl üretiliyor?

Sinirbilimciler, insanların gördüklerini ve zihinlerinde olup bitenleri anlamak için uzun süredir işlevsel manyetik rezonans görüntüleme, yani fMRI verilerinden yararlanıyor. Bu yöntem, beyindeki oksijenli kan akışını izleyerek hangi bölgelerin etkin olduğuna ilişkin dolaylı bilgi sağlıyor. İlk görüntü oluşturma denemeleri bulanık sonuçlar verirken, tarama teknolojileri ve analiz araçlarındaki gelişmeler doğruluğu artırdı.

Irani ve ekibi, her birine yüksek çözünürlüklü fMRI cihazında yaklaşık 9 bin görüntü gösterilen sekiz kişiye ait mevcut verilerle işe başladı. Kullanılan veri kümelerinde bir etkinlik birimi, yaklaşık bir milimetreküplük beyin dokusunu kapsıyordu. Irani’ye göre önceki araçlar görülen nesnenin türünü yeniden üretebilse de görüntüdeki yapıyı ve konumu yeterince koruyamıyordu.

İki parçalı model ve ek eğitim verileri

Ekibin geliştirdiği beyin çözücüsü iki ayrı bileşenden oluşuyor: Biri renklerin yerleşimi gibi yapısal özellikleri, diğeri görüntünün içeriğini tahmin ediyor. Bu tahminler, gürültülü pikselleri aşamalı olarak düzenleyerek görüntü üreten bir difüzyon modeline aktarılıyor. Böylece kişinin gördüğü sahnenin daha doğru bir temsili elde ediliyor.

Araştırmacılar, sınırlı miktardaki tarama verisini aşmak için görüntüden beyin aktivitesi tahmin eden ikinci bir model de eğitti. Bu kodlayıcının ürettiği tahmini taramalar, çözücüye verilerek görüntünün yeniden oluşturulması sağlandı; iki araç birlikte tekrar tekrar eğitildi. Irani, eğitim verilerinin yaklaşık yüzde 70’inin başlangıçta fMRI taramasıyla eşleştirilmemiş görüntülerden geldiğini belirtiyor.

Yeni kullanıcı için bir saatlik veri

Farklı araştırmalardan gelen verileri birleştiren ekip, kişiler arasında benzer işlevler taşıyor gibi görünen beyin bölgeleri de belirledi. Örneğin bir bölge yiyecek görüntülerine, başka bir bölge ise spor görüntülerine tepki veriyordu. Bilgisayar bilimci Irani, bu araçlarla beyin hakkında yeni bilgiler elde edilip edilemeyeceğini araştırmak üzere sinirbilimcilerle çalışıyor.

Irani’ye göre yeni bir kişinin gördüklerini tahmin etmek için önceki yaklaşımlarda genellikle yaklaşık 40 saatlik fMRI verisi gerekirken, ekibin çözücüsü bir saatlik veriyle kullanılabiliyor. Araştırmada yer almayan University of California, Santa Barbara sinirbilimcisi Tommy Sprague, taramaların saatlik maliyetinin yaklaşık 600 ila 1.000 dolar olduğunu belirtiyor. Bu nedenle daha az veri gerektiren araçların araştırmaları hızlandırabileceğini düşünüyor.

Görüntü üretiminde hatalar sürüyor

Karşılaştırma testlerinde araç, daha önce tanımlanan yöntemlerden daha başarılı sonuçlar verdi; ancak hatasız değil. Irani’nin gösterdiği örneklerde sistem, bir pasta görüntüsünü üç sandviçten oluşan bir yığın olarak yeniden oluşturdu. Küvetteki bir köpek ise benzer renkte, küvette duran bir keçiye dönüştü.

Irani şimdi görüntülerin ötesine geçerek video ve ses üzerinde çalışmayı planlıyor. Düşüncelerin ve rüyaların yeniden oluşturulabilmesi, tamamen felçli kişilerin yalnızca beyin aktiviteleriyle iletişim kurmasına ya da travma sonrası stres bozukluğundaki geçmişe dönüşlerin araştırılmasına yardımcı olabilir. Çalışmaya katılmayan University of British Columbia nöroetik uzmanı ve nöroloji profesörü Judy Illes da nörolojik rahatsızlıkları olan kişilere yönelik olası tedavi uygulamalarını heyecan verici buluyor.

Zihinsel mahremiyet ve EEG tartışması

Gelişmeler, insanların düşüncelerinin veya zihinsel görüntülerinin izinleri olmadan açığa çıkarılması ihtimalini de gündeme getiriyor. Mevcut fMRI çalışmalarında kişinin tarayıcıda hareketsiz kalması ve araştırmaya etkin biçimde katılması gerekiyor. Ancak Irani ve başka araştırmacılar, elektrotlu başlıklar veya kulaklıklarla ölçülebilen elektriksel beyin aktivitesi, yani EEG üzerinden de benzer çözümleme yöntemleri üzerinde çalışıyor.

Technical University of Munich bünyesindeki sinirbilimci ve filozof Marcello Ienca, EEG’ye geçişin önemli bir değişim yaratabileceğini düşünüyor. Kullanıcıya göre ayarlanmış bir cihazdan şirketlerin rıza olmadan ek bilgi çıkarabileceği ve zihinsel görüntülerin mahkemelerde delil olarak kullanılabileceği ihtimallerine dikkat çekiyor. Irani, EEG kullanımında kötüye kullanım potansiyelini kabul etse de şimdilik olumlu uygulamalara odaklandığını söylüyor.

Kapak görseli yapay zekâ ile oluşturulmuştur.

Kaynak: MIT Technology Review ↗

Bu haberi paylaş