John Steinbeck’in East of Eden romanının merkezindeki “timshel”, insanın kendi seçimlerini yapabilmesini simgeliyor. Ancak Mental Floss’un ele aldığı tartışmaya göre, okurların özgür iradeyle özdeşleştirdiği bu sözcüğün hem yazımı hem de İbraniceden nasıl çevrilmesi gerektiği konusunda görüş ayrılıkları bulunuyor.
East of Eden’da timshel ne anlama geliyor?
Sözcük, romanın 24. bölümünde Adam, onun hizmetkârı Lee ve komşuları Samuel Hamilton’ın Kabil ile Habil üzerine konuşmasında öne çıkıyor. Tartışmanın odağında, Yaratılış 4:7’de Tanrı’nın Kabil’e günaha hükmetmek konusunda söyledikleri var.
Lee, King James çevirisini insanın günaha mutlaka üstün geleceğine dair bir vaat, American Standard çevirisini ise bunu yapmasını isteyen bir emir olarak değerlendiriyor. Kendisinin benimsediği yorum ise bir zorunluluk değil, imkân sunuyor: İnsan günaha karşı koyabilir, ama bunu yapmamayı da seçebilir.
Bu okuma, romanın kalıtsal özelliklerin etkisini kabul ederken insanı geçmişine mahkûm etmeyen yaklaşımıyla örtüşüyor. Steinbeck’in anlatısında kişi, iyilikle kötülük arasında seçim yapma gücünü koruyor; “timshel” de birçok okur için bu düşüncenin simgesine dönüşüyor.
İbranice yazımı ve çevirisi neden tartışmalı?
Steinbeck’in başvurduğu İbranice sözcüğün asıl yazımı “timshol”. Yazarın bunu neden “timshel” biçiminde kullandığı konusunda kesin bir uzlaşma yok. Steinbeck, tamamladığı romanı editörüne sunduğu el yazması kutusuna da değiştirilmiş yazımı İbranice olarak kazımıştı.
İbranice dilbilgisine sıkı biçimde bağlı kalan uzmanlar, sözcüğün anlamının hükmetme eylemini gelecek zamanda bildirdiğini savunuyor. Buna karşılık Jewish Publication Society’nin 1917 tarihli çevirisi, hükmetme imkânını öne çıkaran ve Steinbeck’in yorumuna yakın bir karşılık kullanıyor.
Jewish Review of Books’ta yazan Sheila Tuller Keiter, Steinbeck’in karşılığının sözcüğün yalnızca başındaki, eril tekil ikinci kişiyi ve gelecek zamanı belirten “tav” önekini hesaba kattığını belirtiyor. Fiilin kalan harfleri ise hükmetmek, kontrol etmek veya yönetmek anlamındaki kökü oluşturuyor.
Steinbeck çeviri için kimlere danıştı?
Steinbeck, romanı yazarken editörü Pascal Covici’den ilgili pasajı çevirmek için bir hahamlık uzmanıyla bağlantı kurmasını istedi. Covici de Jewish Theological Seminary of America’dan Profesör Louis Ginzberg ile yazışmaya başladı.
Ginzberg’in değerlendirmesinin ayrıntıları bütünüyle açık değil, ancak Steinbeck’in mektupları bu değerlendirmeye tamamen katılmadığını gösteriyor. Yazar, kendisine gönderilen Yahudi çevirisinin de olasılık bildiren bir karşılık kullanmasını, görüş ayrılığı bulunduğuna kanıt olarak görüyordu.
Keiter, Ginzberg’in Litvanya aksanının “timshol” sözcüğünün “timshel” gibi duyulmasına yol açmış olabileceğini de bir ihtimal olarak dile getiriyor. Kesin olan ise Steinbeck’in kendi yorumunu benimsediği ve onu romanının parçası yapmakta kararlı olduğuydu.
Kapak görseli yapay zekâ ile oluşturulmuştur.
Kaynak: Mental Floss ↗




